บทความวิชาการ
เครื่องมือวัดความรอบรู้และข้อเสนอการวัดความรอบรู้สุขภาพด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ
ชื่อบทความ เครื่องมือวัดความรอบรู้และข้อเสนอการวัดความรอบรู้สุขภาพด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ
ผู้เขียนบทความ รัชนู กรีธาธร, ภูมิพัฒน์ อรุณากูร
สถาบันหลัก สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
รหัสกิจกรรม 3001-1-000-003-08-2564
ผู้ผลิตบทความ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
การเผยแพร่บทความ ผู้ประกอบวิชาชีพทุกคน 
วันที่ได้รับการรับรอง 01 ก.ย. 2564
วันที่หมดอายุ 31 ส.ค. 2565
หน่วยกิตการศึกษาต่อเนื่อง 2 หน่วยกิต
บทคัดย่อ
องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้นิยามความรอบรู้ทางสุขภาพว่า เป็นสิ่งบ่งบอกถึงความสามารถหรือทักษะทางปัญญาและทักษะทางสังคมซึ่งเป็นตัวกำหนดแรงจูงใจและความสามารถของปัจเจกในการแสวงหา ทำความเข้าใจ และการใช้ข้อมูลเพื่อส่งเสริมและธำรงไว้ซึ่งการมีสุขภาพดี การมีความรอบรู้ด้านสุขภาพที่เพียงพอจึงเป็นสิ่งจำเป็นและบ่งบอกถึงสภาวะสุขภาพของคนในสังคมด้วย ปัจจุบันประเทศไทยได้เข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ประชากรมีอายุเฉลี่ยยืนยาวขึ้น รูปแบบของโรคและการเจ็บป่วยเปลี่ยนจากโรคติดเชื้อเป็นเจ็บป่วยด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (Non-Communicable Diseases: NCDs) รวมทั้งโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อมสูงขึ้นในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา โดยพบแนวโน้มสถิติโรคไม่ติดต่อเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่วนใหญ่เกิดจากโรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรคเบาหวาน โรคมะเร็ง และโรคไตวาย และกลุ่มโรคไม่ติดต่อยังคงเป็นปัญหาสุขภาพอันดับหนึ่งของประเทศทั้งมิติของจำนวนการเสียชีวิตและภาระโรคโดยรวม ซึ่งเป็นไปในทิศทางเดียวกับสถานการณ์ระดับโลก แสดงให้เห็นว่าความรอบรู้สุขภาพของประชาชนในการป้องกันโรคยังไม่เพียงพอ นอกจากนี้สื่อสังคมออนไลน์ (online social media) ที่เข้ามามีบทบาทครอบคลุมวิถีชีวิตและกิจกรรมต่าง ๆ ของผู้คนในสังคมทั่วโลก ด้วยรูปแบบการสื่อสารที่หลากหลายทั้งการสร้างและเผยแพร่ข้อมูลต่าง ๆ ทำให้ธุรกิจ เจ้าของกิจการต่าง ๆ ใช้เป็นช่องทางหลักในการสื่อสารและประชาสัมพันธ์ข้อมูลถึงผู้บริโภคโดยง่าย ซึ่งอาจทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงรูปแบบพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ไม่เหมาะสม เช่น รับประทานอาหารมากเกินไป โดยเฉพาะอาหารที่มีน้ำตาลสูง ทำให้เสี่ยงต่อโรคอ้วน ปัญหาความดันโลหิตสูง ระดับคอเลสเตอรอล การมีกิจกรรมทางกายไม่เพียงพอ รวมถึงการเข้าสังคม ซึ่งพฤติกรรมทั้งหมดสัมพันธ์กับอัตราการตายจากกลุ่มโรค NCDs นอกจากนี้ การเชื่อหรือใช้ข้อมูลบนโลกออนไลน์โดยขาดการพิจารณา อาจส่งผลต่อสภาวะสุขภาพของประชากรในวงกว้างได้ จากรายงานโครงการพัฒนาข้อเสนอเกี่ยวกับระบบโครงสร้างการคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของประเทศไทยในอนาคต พ.ศ. 2559 ได้คาดการณ์สถานการณ์ปัญหาใน 5 ปีข้างหน้า โดยระบุว่าคนไทยมีความเชื่อและความเข้าใจที่ผิดในการเลือกใช้ผลิตภัณฑ์สุขภาพด้อยคุณภาพ ซึ่งส่งผลเสียต่อร่างกายและค่าใช้จ่ายของครัวเรือน และเจ็บป่วยมากขึ้นจากโรคที่เกี่ยวกับการสัมผัสสารเคมี วัตถุอันตราย รังสีการบริโภคอาหารหรือเครื่องสำอางปนเปื้อน การใช้ยาไม่เหมาะสม ซึ่งเป็นสาเหตุโรคมะเร็ง ความผิดปกติกำเนิด การติดเชื้อดื้อยา เป็นต้น ดังนั้นข้อมูลความรอบรู้ด้านสุขภาพตามบริบทของประเทศจึงเป็นส่วนเติมเต็มสำหรับการดำเนินงานด้านส่งเสริมและการป้องกันโรค เพื่อการวางแผนงานทั้งระดับนโยบายและระดับปฏิบัติการในการสร้างความรอบรู้และการสื่อสารสุขภาพกับประชาชน ปัจจุบันมีนักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญหลายองค์กรสร้างแบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพจำนวนมาก การเลือกใช้เครื่องมือวัดความรอบรู้สุขภาพขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์การวิจัยนั้น ๆ ดังนั้นในบทความนี้จะกล่าวถึงแบบวัดความรอบรู้ด้านสุขภาพที่มีใช้ทั้งของในและต่างประเทศ เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจเกี่ยวกับแนวคิดของการสร้างแบบวัดความรอบรู้สุขภาพด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพเพื่อการประเมินความรอบรู้ในมิติการคัดกรองและเลือกรับผลิตภัณฑ์สุขภาพ ให้เหมาะสมกับพฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพของสังคมไทย
คำสำคัญ
เครื่องมือวัดความรอบรู้, ผลิตภัณฑ์สุขภาพ