บทความวิชาการ
ผลกระทบจากอันตกิริยาระหว่าง ลิแกนด์ของแอริลไฮโดรคาร์บอนรีเซฟเตอร์ (AhR) และสสารฝุ่นขนาดเล็กมาก (PM2.5) ต่อปอดและผิวหนัง
ชื่อบทความ ผลกระทบจากอันตกิริยาระหว่าง ลิแกนด์ของแอริลไฮโดรคาร์บอนรีเซฟเตอร์ (AhR) และสสารฝุ่นขนาดเล็กมาก (PM2.5) ต่อปอดและผิวหนัง
ผู้เขียนบทความ ศ.ดร.ภญ.กนกวรรณ จารุกำจร* และปุญญิศา ชนะกิจศักดิกุล
สถาบันหลัก คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
รหัสกิจกรรม 1005-1-000-001-07-2564
ผู้ผลิตบทความ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
การเผยแพร่บทความ ผู้ประกอบวิชาชีพทุกคน 
วันที่ได้รับการรับรอง 08 ก.ค. 2564
วันที่หมดอายุ 07 ก.ค. 2565
หน่วยกิตการศึกษาต่อเนื่อง 2.5 หน่วยกิต
บทคัดย่อ
สสารฝุ่นขนาด 2.5 ไมครอน (PM2.5) เป็นฝุ่นละอองขนาดเล็กมากที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ เช่น การเผาไหม้ไม่สมบูรณ์ หรือการก่อสร้าง PM2.5 สามารถเข้าถึงระบบทางเดินหายใจและแพร่ผ่านระบบเลือดได้ ประกอบด้วยสารหลายชนิดที่เป็นอันตรายต่อร่างกาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งสารประกอบอินทรีย์ เช่น polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) และไดออกซิน (dioxins) ซึ่งมีคุณสมบัติเป็นลิแกนด์ของแอริลไฮโดรคาร์บอนรีเซฟเตอร์ (AhR) ซึ่งเป็นยีนโปรตีนตัวรับสัญญาณและตอบสนองต่อสารแปลกปลอมในสิ่งแวดล้อม ยีน AhR มีการแสดงออกที่อวัยวะป้องกันต่างๆ และ อวัยวะที่ PM2.5 เข้าถึงได้โดยตรงคือ ปอดและผิวหนัง เมื่อลิแกนด์จับกับ AhR จะเกิดการเหนี่ยวนำ 2 วิถีหลัก วิถีแรกคือ genomic AhR pathway นั้น AhR จะเกี่ยวข้องกับบริเวณ Aryl hydrocarbon receptor responsive elements (AhRE) ของยีนเป้าหมายในกระบวนการเมแทบอลิซึม เช่น CYP1A1, CYP1A2, CYP1B1 ใน phase I และ NAD(P)H quinone oxidoreductase 1 ใน phase II ส่งผลเหนี่ยวนำการถอดรหัสของยีนเป้าหมายนั้นๆ ส่วน non-genomic AhR pathway เป็นวิถีที่ไม่เกี่ยวข้องกับบริเวณ AhRE โดยรูปแบบที่ไม่เกี่ยวข้องกับยีนของวิถีนี้จะเกิดขึ้นภายในไซโตพลาสซึมและก่อให้เกิดการอักเสบ อวัยวะป้องกันจะมีการตอบสนองของ AhR ที่แตกต่างกัน เมื่อปอดได้รับลิแกนด์การตอบสนองของ AhR จะเกิดขึ้นในเซลล์เยื่อเมือกทางเดินหายใจส่งผลกระตุ้นการหลั่งมิวซินในการดักจับสิ่งแปลกปลอม ร่วมกับการกระตุ้น AhR ในเซลล์ของระบบภูมิคุ้มกันให้สร้างสารภูมิคุ้มกันต่างๆ ส่วนผิวหนังจะมีเคราติโนไซต์ในชั้นหนังกำพร้าที่มีการแสดงออกของ AhR เมื่อลิแกนด์กระตุ้น AhR จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของเซลล์และการหลุดลอกของชั้นหนังกำพร้าร่วมกับการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันผ่านแลงเกอฮานส์เซลล์ นอกจากนี้ยังมีวิถีสัญญาณครอสทอล์กระหว่าง AhR และโปรตีนรีเซฟเตอร์อื่น รวมถึงสารที่มีคุณสมบัติเป็นลิแกนด์ของ AhR นอกเหนือจากสารที่เป็นองค์ประกอบใน PM2.5 ที่สามารถเกิดอันตกิริยากับ AhR และส่งผลกระทบต่ออวัยวะอื่นที่จำเป็นต้องศึกษาเพิ่มเติมเพื่อยืนยันความสำคัญและบทบาทหน้าที่ของ AhR ในมนุษย์
คำสำคัญ
อันตกิริยา, AhR, PM 2.5